MetaHealth: onderzoek naar de eerste 1000 dagen van een kinderleven
MetaHealth is een omvangrijk wetenschappelijk programma waarin publieke en private partners de handen ineenslaan. De focus ligt op de allereerste levensfase van een kind: vanaf de zwangerschap tot het tweede levensjaar, ook wel de "eerste 1000 dagen" genoemd.
Binnen dit onderzoek wordt onderzocht hoe het microbioom – de bacteriën die in en op ons lichaam leven – samen met leefstijl, cultuur en omgeving de mondgezondheid en de stofwisseling van jonge kinderen beïnvloedt.
Daarnaast werkt het project aan nieuwe modellen, digitale hulpmiddelen en praktische e-health-toepassingen. Deze instrumenten moeten bijdragen aan zowel een gezond gebit als een gezond gewicht bij de allerjongsten.
Wat wil het onderzoek bereiken?
Het centrale doel is helder: een gezond gewicht en een gezond gebit bevorderen én behouden bij kinderen in hun eerste levensjaren. Daarbij gaat bijzondere aandacht uit naar het terugdringen van gezondheidsverschillen tussen sociaaleconomische groepen.
Op de langere termijn wil het project een substantiële bijdrage leveren aan de volksgezondheid in bredere zin.
De gekozen aanpak draait om het stimuleren van een gezonde leefstijl, maar kijkt verder dan alleen individueel gedrag. Ook de omgeving waarin mensen leven wordt onder de loep genomen. Het idee is dat een gezondere leefomgeving gezond gedrag vanzelfsprekend maakt. Gezonde keuzes moeten laagdrempelig, aantrekkelijk en makkelijk toegankelijk zijn voor iedereen.
In een reeks blogs nemen we je de komende tijd mee in de voortgang van dit belangrijke onderzoek. We stellen daarbij telkens de mensen en organisaties voor die zich hiervoor hard maken.
Waarom de mond onlosmakelijk bij het lichaam hoort
We openen deze reeks met een blog naar aanleiding van de 392e dies natalis van de Universiteit van Amsterdam, uitgesproken door Egija Zaura. Zij is projectleider van MetaHealth, hoogleraar en onderzoeker aan het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam (ACTA).
Zaura verdiept zich al jaren in de microben die in onze mond leven – bacteriën, schimmels en andere micro-organismen – en in de manier waarop deze organismen onze algehele gezondheid beïnvloeden. Als een van de drijvende krachten achter dit onderzoek benadrukt zij voortdurend het belang van een integrale blik op gezondheid, waarbij mond en lichaam niet als gescheiden systemen worden behandeld.
In haar rede pleit zij ervoor om de mond weer te beschouwen als onlosmakelijk onderdeel van het gehele lichaam. Op dit moment krijgt mondgezondheid namelijk vaak onvoldoende aandacht, zowel binnen de zorg als in de bredere samenleving.
De functies van een gezonde mond
Een mond doet veel meer dan alleen eten mogelijk maken. Hij is essentieel voor spreken, lachen en het contact met anderen. Een gezonde mond draagt daarnaast bij aan zelfvertrouwen, en goed kunnen kauwen hangt zelfs samen met beter kunnen nadenken.
In de mond huist een rijk ecosysteem van microben. Deze mondmicroben zijn geen indringers, maar een normaal en functioneel onderdeel van ons lichaam. Pas wanneer de balans tussen deze micro-organismen verstoord raakt, kunnen ze bijdragen aan ziekten in de mond.
Het is daarom belangrijk om een duidelijk onderscheid te maken: dit gaat niet om infecties zoals tuberculose of het SARS-virus, veroorzaakt door ziekteverwekkers die van nature niet in de mond thuishoren. Mondmicroben zijn juist een gezond onderdeel van ons systeem, zolang het evenwicht intact blijft.
Gevolgen van een verstoorde balans
Raakt die balans wel verstoord, dan kunnen aandoeningen zoals cariës (gaatjes) en tandvleesontsteking ontstaan. Deze problemen staan bovendien niet op zichzelf: ze hangen samen met bredere gezondheidskwesties zoals diabetes en hart- en vaatziekten.
Juist kinderen uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische status en ouderen hebben vaker te maken met mondproblemen. Dit heeft merkbare gevolgen voor zowel hun gezondheid als hun dagelijks functioneren.
Zaura wijst in haar rede op het onderzoek van metahealth.nl, waarin specifiek gekeken wordt naar jonge kinderen en de manier waarop hun mondgezondheid samenhangt met leefstijl en leefomgeving. Het einddoel: betere zorg en effectievere preventie.
De kernboodschap van haar betoog is onmiskenbaar: een gezonde mond in een gezond lichaam verdient veel serieuzer te worden genomen dan nu het geval is.
Citaten uit de rede van 11 januari 2024
Egija Zaura verwoordt het zo: "Ik hoop het bewustzijn te vergroten voor het belang van een gezonde mond in een gezond lichaam. Ik durf te beweren dat onze maatschappij, onze overheid, onze gezondheidszorg en ziektekostenverzekeringen, ons onderwijs en de instellingen die onderzoek financieren een blinde vlek hebben als het gaat om mondgezondheid."
Ze illustreert dit met een concreet voorbeeld: voedingsadviezen die goed zijn voor de stofwisseling kunnen bijvoorbeeld schadelijk zijn voor de mondgezondheid, zoals het advies van het Voedingscentrum om gedroogd fruit als gezond tussendoortje te gebruiken. Inmiddels is deze aanbeveling overigens bijgesteld; meer hierover is te lezen in een eerdere blog over de Schijf van Vijf en mondgezondheid.
Niet alleen diëtisten, maar ook artsen blijken soms onvoldoende op de hoogte van de wisselwerking tussen medische aandoeningen of behandelingen enerzijds en mondgezondheid anderzijds. In plaats van te worden erkend als integraal onderdeel van gezondheid en welzijn, wordt mondgezondheid volgens Zaura vaak gemarginaliseerd. Het wordt behandeld als een niche-onderwerp waarvan de volledige verantwoordelijkheid bij een kleine groep gespecialiseerde zorgprofessionals – tandartsen en mondhygiënisten – wordt neergelegd.
De volledige rede teruglezen
Wie de complete rede in het Nederlands wil nalezen, kan terecht op nwo-metahealth.nl/dies.
Samen bouwen we verder aan kennis, samenwerking en impact op het gebied van mond- en lichaamsgezondheid. Voor meer informatie over mondzorg bij kinderen en de rol van gespecialiseerde zorgverleners kun je ook terecht bij regionale initiatieven zoals Kindertandartsgelderland.nl, Kindertandartsgroningen.nl, Kindertandartsdrenthe.nl, Kindertandartsfriesland.nl en Kindertandheelkundeutrecht.nl.
Mondgezondheid als onderdeel van een breder netwerk
Het belang van toegankelijke, deskundige mondzorg geldt door het hele land. Ouders die op zoek zijn naar passende zorg voor hun kind kunnen bijvoorbeeld terecht bij Kindertandartsnoordbrabant.nl, Kindertandartsoverijssel.nl, Kindertandartszuidholland.nl, Kindertandheelkundelimburg.nl en Kindertandheelkundezeeland.nl.
Ook voor volwassenen en gezinnen die breder georiënteerd zorgaanbod zoeken, bestaan er regionale platforms, zoals Tandartsenamsterdam.nl, Tandartsenarnhem.nl, Tandartsenassen.nl, Tandartsenbrabant.nl, Tandartsendordrecht.nl en Tandartsenflevoland.nl.
Daarnaast zijn er platforms zoals Tandartsenfriesland.nl, Tandartsengelderland.nl, Tandartsengooi.nl, Tandartsenindenbosch.nl, Tandartsenindrenthe.nl en Tandartseninrotterdam.nl, die bijdragen aan een landelijk netwerk van toegankelijke mondzorg.
Zie ook Tandartseninutrecht.nl, Tandartsennoordbrabant.nl, Tandartsennoordholland.nl, Tandartsenpraktijkgroningen.nl, Tandartsenprovincieoverijssel.nl en Tandartsentwente.nl voor meer regionale informatie.
Verder zijn relevante bronnen te vinden via Tandartsenzeeland.nl, Tandartsenzuidholland.nl, Tandartstenutrecht.nl, Tandartstilburgl.nl en Tandasrtapeldoorn.nl.
Ook platforms gericht op implantologie en mondzorg bij volwassenen, zoals Implantaatomgevingamersfoort.nl, Implantaatomgevingdenhaag.nl, Implantaatomgevingrotterdam.nl, Implantaatomgevingutrecht.nl en Implantaatzeeland.nl, sluiten aan bij de boodschap dat mond en lichaam onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn.
Tot slot verwijzen we naar 123tandarts.nl voor algemene informatie en praktijkoverzichten door heel Nederland.
Tot slot: een oproep tot bewustwording
De boodschap die uit deze rede naar voren komt, is helder en urgent: mondgezondheid verdient een centrale plek binnen ons totale gezondheidsbeleid, niet een marginale rol aan de zijlijn. Zeker voor kinderen in hun eerste 1000 levensdagen kan vroege aandacht voor zowel gewicht als gebit het verschil maken voor hun verdere ontwikkeling.
In de volgende delen van deze reeks duiken we dieper in de praktische kant van het MetaHealth-onderzoek: welke interventies worden getest, welke resultaten al zichtbaar zijn, en hoe ouders, zorgprofessionals en beleidsmakers hier concreet mee aan de slag kunnen.
